ภาวะสมองเสื่อมคือการถดถอยของความสามารถทางความคิด ความจำ ภาษา และการตัดสินใจ จนกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน โดยโรคอัลไซเมอร์เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด ลักษณะสำคัญของภาวะนี้คือสมองเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงหลายปีก่อนที่อาการจะชัดเจนพอให้คนรอบข้างสังเกตเห็น ในระยะแรกอาการมักเบาบางจนถูกเข้าใจผิดว่าเป็นความเหนื่อย ความเครียด หรือเป็นเพียงผลของอายุที่มากขึ้น การมองย้อนกลับไปในช่วงเวลาที่ยาวพอจึงช่วยให้ครอบครัวเห็นแนวโน้มของความเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจนกว่าการดูเฉพาะช่วงสั้น ๆ
การประเมินความจำผู้สูงอายุตั้งแต่เนิ่น ๆ มีความสำคัญ เพราะอาการที่คล้ายภาวะสมองเสื่อมบางอย่างมีสาเหตุที่รักษาให้ดีขึ้นได้ เช่น ภาวะซึมเศร้า การขาดวิตามินบี 12 ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิด และหากเป็นอัลไซเมอร์จริง การเริ่มดูแลและการบำบัดที่เหมาะสมตั้งแต่ระยะแรกช่วยชะลอการถดถอยและรักษาคุณภาพชีวิตของท่านได้ การประเมินจึงเป็นก้าวที่ช่วยให้ครอบครัวตัดสินใจได้บนข้อมูลที่ชัดเจน ไม่ใช่ความกังวลที่คลุมเครือ
IQCODE หรือ Informant Questionnaire on Cognitive Decline in the Elderly เป็นแบบทดสอบสมองเสื่อมแบบละเอียดที่ใช้กันในระดับสากล ประกอบด้วยคำถาม 26 ข้อ ให้คนในครอบครัวที่รู้จักคุณพ่อคุณแม่มานานเป็นผู้ตอบ โดยเปรียบเทียบความสามารถของท่านในปัจจุบันกับเมื่อ 10 ปีก่อนในแต่ละด้าน ทั้งความจำ การจัดการเรื่องการเงิน การใช้เครื่องใช้ในบ้าน และการใช้เหตุผล ใช้เวลาประมาณ 5 ถึง 7 นาที จุดเด่นของ IQCODE คือการเปรียบเทียบในช่วงเวลายาวซึ่งช่วยลดผลกระทบจากระดับการศึกษาเดิมของท่าน ทำให้เห็นแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงได้ชัดกว่าแบบประเมินสั้น แบบประเมินนี้เหมาะกับครอบครัวที่ต้องการประเมินภาวะสมองเสื่อมอย่างละเอียด ทั้งนี้ IQCODE เป็นเครื่องมือคัดกรอง ไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคได้ การวินิจฉัยต้องทำโดยแพทย์