ครอบครัวจำนวนมากเข้าใจผิดว่า Palliative Care คือสัญญาณว่าแพทย์ "ยอมแพ้" และหยุดการรักษา ความจริงแล้ว Palliative Care คือการดูแลเชิงรุกที่มุ่งเน้นคุณภาพชีวิตของคุณพ่อคุณแม่และครอบครัว สามารถเริ่มได้ตั้งแต่การวินิจฉัยโรคร้ายแรง และทำควบคู่กับการรักษาที่มุ่งหวังการหายขาดได้
งานวิจัยจาก New England Journal of Medicine (2010) แสดงให้เห็นว่า คุณพ่อคุณแม่ที่ได้รับ Palliative Care ร่วมกับการรักษามะเร็งปอดระยะท้ายตั้งแต่ต้น มีคุณภาพชีวิตดีกว่า อาการซึมเศร้าน้อยกว่า และมีอายุยืนยาวกว่า ผู้ที่ได้รับการรักษามาตรฐานอย่างเดียว
ในฐานะทีมพยาบาลวิชาชีพที่ดูแลคุณพ่อคุณแม่ในระยะ palliative มากกว่า 100 ครอบครัวตลอด 7 ปี เราเข้าใจดีว่านี่คือช่วงเวลาที่ครอบครัวต้องการทั้งข้อมูลที่ถูกต้องและการสนับสนุนทางอารมณ์ บทความนี้คือคู่มือที่รวมหัวข้อสำคัญที่ท่านควรทราบ
01 Palliative Care vs Hospice ความแตกต่างที่ครอบครัวต้องเข้าใจ
แม้ชื่อจะคล้ายกัน แต่ Palliative Care และ Hospice มีความแตกต่างสำคัญที่ครอบครัวควรเข้าใจ เพื่อให้การตัดสินใจของท่านมีความสบายใจและเหมาะสมกับคุณพ่อคุณแม่
| หัวข้อ | Palliative Care | Hospice |
|---|---|---|
| เริ่มเมื่อใด | ตั้งแต่วินิจฉัยโรคร้ายแรง | เมื่อคาดว่าอายุขัยเหลือ ≤6 เดือน |
| การรักษาหายขาด | ทำควบคู่ได้ | หยุดการรักษาที่มุ่งหายขาด |
| จุดมุ่งหมาย | คุณภาพชีวิต + การรักษา | ความสบายและศักดิ์ศรีในระยะสุดท้าย |
| ระยะเวลา | ไม่จำกัด | ระยะสุดท้ายของชีวิต |
| สถานที่ | บ้าน รพ. สถานดูแล | บ้าน ศูนย์ hospice |
ประเทศไทยกำลังพัฒนาระบบ Palliative Care อย่างต่อเนื่อง พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 12 ได้ให้สิทธิคุณพ่อคุณแม่ในการทำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์รับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต (Living Will)
02 การประเมินและจัดการความเจ็บปวด
เมื่อคุณพ่อคุณแม่ของท่านไม่สามารถสื่อสารด้วยวาจา เช่น ในระยะท้ายของอัลไซเมอร์ หรือเมื่อใช้เครื่องช่วยหายใจ การประเมินความเจ็บปวดของท่านเป็นเรื่องท้าทาย Abbey Pain Scale คือเครื่องมือมาตรฐานที่ใช้ในโรงพยาบาลและสถาบัน palliative care ทั่วโลก
Abbey Pain Scale 6 มิติของการประเมิน
- 01 การแสดงออกทางเสียง ครวญ ร้อง หายใจหอบ
- 02 สีหน้า ขมวดคิ้ว ตาหยี ท่าทางเจ็บ
- 03 การเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย ตัวเกร็ง ก้มตัว
- 04 พฤติกรรม กระสับกระส่าย ไม่สงบ ปฏิเสธการดูแล
- 05 ความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย อุณหภูมิสูง เหงื่อออก ซีด
- 06 การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพอื่นๆ บาดแผล การหดเกร็ง
ทีมผู้ดูแลของ Yusokh ในแผน Palliative Care ประเมินทุก 2 ชั่วโมง และรายงานให้ทีมพยาบาลวิชาชีพปรับยาแก้ปวด เพราะการจัดการความเจ็บปวดอย่างต่อเนื่องคือสิ่งที่ทำให้คุณพ่อคุณแม่ได้รับความสบาย และยังคงศักดิ์ศรีในวันที่ครอบครัวอยู่เคียงข้าง
03 การตัดสินใจที่ยากลำบาก ครอบครัวไม่ควรเผชิญโดยลำพัง
ในระยะประคับประคอง ครอบครัวมักต้องเผชิญกับการตัดสินใจที่ไม่มีคำตอบที่ถูกหรือผิด ทุกการตัดสินใจคือการชั่งน้ำหนักระหว่างความต้องการของคุณพ่อคุณแม่และค่านิยมของครอบครัวอย่างใส่ใจ
การใส่สายให้อาหาร (Feeding Tube)
ในคุณพ่อคุณแม่ระยะท้ายที่มีปัญหาการกลืน การใส่สายให้อาหารอาจเป็นตัวเลือก แต่งานวิจัยแสดงว่าในคุณพ่อคุณแม่ในภาวะอัลไซเมอร์ระยะท้าย การใส่สาย NG ไม่ได้ช่วยยืดอายุขัย และอาจเพิ่มความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน
- ทางเลือก: Comfort feeding การป้อนอาหารในปริมาณที่คุณพ่อคุณแม่รับได้ เน้นความสบายมากกว่าปริมาณ
การใช้เครื่องช่วยหายใจ
ครอบครัวต้องตัดสินใจเมื่อคุณพ่อคุณแม่มีภาวะหายใจล้มเหลว การใช้เครื่องช่วยหายใจอาจยืดชีวิตได้ แต่ในกรณีระยะท้าย อาจทำให้ท่านทรมานมากขึ้น การพูดคุยกับแพทย์ palliative จะช่วยให้ครอบครัวประเมินได้อย่างเหมาะสม
DNR (Do Not Resuscitate) และ Living Will
หนังสือแสดงเจตนาในระยะสุดท้าย (Advance Directive) และ DNR เป็นสิทธิของคุณพ่อคุณแม่ตาม พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ครอบครัวควรพูดคุยกับคุณพ่อคุณแม่ในขณะที่ท่านยังสามารถแสดงความต้องการได้
04 การจัดการอาการที่พบบ่อย
อาการหายใจลำบาก (Dyspnea)
- จัดท่านั่งให้สูงขึ้น 30-45 องศา
- ใช้พัดลมเป่าเบาๆ ที่ใบหน้า (หลักฐานช่วยลดความรู้สึกหายใจลำบาก)
- ใช้ออกซิเจนตามที่แพทย์สั่ง
- ยาแก้ปวดกลุ่ม opioid ในขนาดต่ำช่วยลดอาการได้ (แพทย์สั่ง)
อาการคลื่นไส้ อาเจียน
- ให้อาหารมื้อเล็กๆ บ่อยครั้ง
- หลีกเลี่ยงอาหารที่มีกลิ่นแรง
- ยาแก้อาเจียนตามที่แพทย์สั่ง
- จัดสิ่งแวดล้อมให้อากาศถ่ายเท
ภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล
พบในผู้ป่วย palliative ประมาณ 25-50 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของท่านอย่างมีนัยสำคัญ
- สังเกตอาการและปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณายา
- การสนับสนุนทางอารมณ์จากครอบครัว
- นักจิตวิทยาหรือที่ปรึกษา spiritual
อาการอ่อนเพลีย (Fatigue)
- จัดตารางกิจกรรมให้มีช่วงพัก
- ช่วยประหยัดพลังงาน (energy conservation)
- รักษาสาเหตุรอง เช่น ภาวะซีด ขาดสารอาหาร
05 การดูแลด้านจิตวิญญาณและครอบครัวหลังการสูญเสีย
การดูแลด้านจิตวิญญาณ
สำหรับครอบครัวไทย ประเพณีทางพุทธศาสนามีบทบาทสำคัญในช่วงท้ายของชีวิต Yusokh ให้ความสำคัญกับการเคารพความเชื่อและประเพณีของแต่ละครอบครัว
- สนับสนุนการสวดมนต์หรือทำบุญที่บ้าน
- อำนวยความสะดวกในการนิมนต์พระมาเยี่ยม
- เคารพการทำกิจกรรมทางศาสนาของครอบครัวที่นับถือศาสนาอื่น
- สร้างสภาพแวดล้อมที่สงบและเป็นส่วนตัว
Bereavement Support การสนับสนุนหลังการสูญเสีย
การสูญเสียคุณพ่อคุณแม่ คือช่วงเวลาที่ครอบครัวต้องการการสนับสนุน Yusokh Palliative Care จึงรวมการติดตามครอบครัวต่อเนื่องอีก 3 เดือนหลังการสูญเสีย เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลที่เราถือว่ายังไม่เสร็จสิ้น
- การโทรติดตามสภาพจิตใจของสมาชิกครอบครัว
- การช่วยประสานงานเอกสารที่จำเป็น
- การแนะนำที่ปรึกษาหรือกลุ่มสนับสนุนหากจำเป็น
- การเคารพเวลาและพื้นที่ของครอบครัวในการประมวลความสูญเสีย
06 คำถามที่ครอบครัวมักสอบถามเข้ามา
Palliative Care ต้องเสียค่าใช้จ่ายเท่าไร?
ขึ้นอยู่กับรูปแบบการดูแล การดูแลที่โรงพยาบาลรัฐ อาจใช้สิทธิบัตรทองหรือประกันสังคม การดูแลที่บ้านโดยทีมมืออาชีพ เช่น Yusokh Palliative Care คือ 45,000 บาท/เดือน รวมผู้ดูแลฝึกเฉพาะทาง พยาบาลประเมินรายสัปดาห์ 24/7 Nurse Hotline และ bereavement support
คุณพ่อคุณแม่ควรอยู่บ้านหรือที่โรงพยาบาล?
ขึ้นอยู่กับความต้องการของคุณพ่อคุณแม่ ความซับซ้อนของอาการ และทรัพยากรของครอบครัว การดูแลที่บ้านมีข้อดีคือท่านได้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่คุ้นเคยและมีครอบครัวใกล้ชิด ในขณะที่โรงพยาบาลเหมาะสำหรับอาการที่ต้องการเครื่องมือเฉพาะ Yusokh แนะนำให้พูดคุยกับคุณพ่อคุณแม่ในขณะที่ท่านยังตัดสินใจได้
มีสิทธิทำ Living Will ในประเทศไทยหรือไม่?
มี ตาม พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 12 คุณพ่อคุณแม่มีสิทธิทำหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์รับบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตาย แนะนำให้ปรึกษาแพทย์และทำเอกสารให้ถูกต้องตามกฎหมาย
ครอบครัวควรเริ่มพูดคุยเรื่อง end-of-life เมื่อไร?
ยิ่งเร็วยิ่งดี ในขณะที่คุณพ่อคุณแม่ยังมีสติและสามารถแสดงความต้องการได้ การรอจนถึงระยะท้ายอาจสายเกินไป Yusokh มีที่ปรึกษาที่ช่วยอำนวยการสนทนานี้ได้
07 เราอยู่ข้างคุณในช่วงเวลาที่ยากลำบากที่สุด
08 ผลการดูแลของทีม Yusokh
แหล่งอ้างอิงทางการแพทย์
บทความที่เกี่ยวข้อง
- Hospice vs Palliative Care ความแตกต่างที่ครอบครัวต้องเข้าใจ
- การทำ Living Will ในประเทศไทย ขั้นตอนและข้อกฎหมาย
- Caregiver Burnout ในครอบครัวผู้ป่วย palliative
- การจัดการอาการเจ็บปวดในคุณพ่อคุณแม่สูงอายุ