ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ สัญญาณที่ลูกหลานมักมองข้าม

หลายครอบครัวเล่าให้เราฟังด้วยความรู้สึกคล้ายกันว่า ระยะหลังคุณพ่อหรือคุณแม่ดูเงียบลง ไม่ค่อยอยากออกจากห้อง ไม่สนใจสิ่งที่เคยชอบ และบ่นเรื่องปวดเมื่อยตามตัวบ่อยขึ้น หลายคนคิดว่านี่คือเรื่องธรรมดาของการสูงวัย เป็นความเหนื่อยล้าของร่างกายที่ทรุดลงตามวัย จึงไม่ได้เอะใจอะไรมากนัก

แต่ในความเป็นจริง อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะซึมเศร้า ซึ่งเป็นภาวะทางสุขภาพที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ ทว่ากลับเป็นภาวะที่ถูกมองข้ามมากที่สุดอย่างหนึ่ง เพราะมันไม่ได้แสดงออกมาเป็นน้ำตาหรือคำพูดว่าเศร้าเสมอไป หลายครั้งมันซ่อนอยู่หลังอาการทางกาย ความหงุดหงิด หรือการถอยห่างเงียบ ๆ จนคนใกล้ตัวสังเกตไม่ทัน

สิ่งที่เราอยากให้คุณรับรู้ไว้ก่อนเป็นอันดับแรกคือ ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุไม่ใช่เรื่องปกติของการแก่ตัว และไม่ใช่ความอ่อนแอของจิตใจ มันคือภาวะทางการแพทย์ที่มีคำอธิบาย มีแนวทางดูแล และที่สำคัญที่สุดคือเป็นภาวะที่รักษาให้ดีขึ้นได้ บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจว่าจะสังเกตอย่างไร แยกแยะจากอะไร และครอบครัวจะช่วยประคองท่านได้ด้วยวิธีใด

ทำไมภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุจึงพบบ่อยแต่ถูกมองข้าม

องค์การอนามัยโลกระบุว่าผู้สูงอายุประมาณร้อยละ 14 ของผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปทั่วโลกอยู่กับภาวะทางจิตใจอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยภาวะซึมเศร้าและภาวะวิตกกังวลเป็นกลุ่มที่พบบ่อยที่สุด ตัวเลขนี้สะท้อนว่าเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นสิ่งที่อยู่ใกล้กับครอบครัวจำนวนมากกว่าที่คิด

เหตุผลที่ภาวะนี้มักถูกมองข้าม มีอยู่หลายชั้นที่ทับซ้อนกัน ชั้นแรกคือความเข้าใจผิดที่ฝังลึกว่า คนแก่ย่อมเศร้าเป็นธรรมดา เมื่อทั้งครอบครัวและตัวผู้สูงอายุเองคิดเช่นนี้ อาการที่ควรได้รับการดูแลจึงถูกปล่อยผ่านไปในฐานะเรื่องของวัย ทั้งที่สถาบันด้านผู้สูงอายุย้ำตรงกันว่าภาวะซึมเศร้าไม่ใช่ส่วนหนึ่งตามธรรมชาติของการสูงวัย

ชั้นที่สองคือ ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุมักไม่แสดงอาการแบบที่คนทั่วไปคาดไว้ ผู้สูงอายุจำนวนมากไม่ได้บอกว่าตัวเองเศร้า แต่กลับมาด้วยอาการทางกายที่หาสาเหตุชัดเจนไม่ได้ เช่น ปวดเมื่อย อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร หรือนอนไม่หลับ อาการเหล่านี้ทำให้ทั้งครอบครัวและบางครั้งแม้แต่บุคลากรทางการแพทย์เองโฟกัสไปที่ร่างกาย จนมองข้ามต้นตอที่อยู่ทางใจ

ชั้นที่สามคือเรื่องของการสื่อสาร คนรุ่นคุณพ่อคุณแม่จำนวนไม่น้อยเติบโตมาในยุคที่ไม่คุ้นเคยกับการพูดถึงความรู้สึก และอาจมองว่าการบอกว่าตัวเองทุกข์ใจเป็นการสร้างภาระให้ลูกหลาน ท่านจึงเลือกที่จะเงียบและเก็บไว้ ทำให้สัญญาณยิ่งเงียบและจับได้ยากขึ้นไปอีก

ความเศร้าตามปกติกับภาวะซึมเศร้าต่างกันอย่างไร

ความเศร้าเป็นอารมณ์ตามธรรมชาติของมนุษย์ ผู้สูงอายุย่อมมีเรื่องให้เศร้าได้ ทั้งการสูญเสียคู่ชีวิตหรือเพื่อนรุ่นเดียวกัน การที่ร่างกายทำสิ่งที่เคยทำได้ไม่ได้อีก หรือการที่ลูกหลานแยกย้ายกันไป ความเศร้าจากเหตุการณ์เหล่านี้เป็นเรื่องปกติ และไม่ได้แปลว่าท่านมีภาวะซึมเศร้าเสมอไป

เส้นแบ่งสำคัญอยู่ที่ความยาวนาน ความรุนแรง และผลกระทบต่อการใช้ชีวิต ความเศร้าตามปกติมักมาเป็นช่วง มีขึ้นมีลง และยังมีจังหวะที่ท่านยิ้มได้ หัวเราะได้ หรือรู้สึกดีขึ้นเมื่อได้อยู่กับคนที่รัก แต่ภาวะซึมเศร้าคือความเศร้าหรือความรู้สึกว่างเปล่าที่อยู่ต่อเนื่องเกือบทั้งวันแทบทุกวัน ติดต่อกันตั้งแต่สองสัปดาห์ขึ้นไป ร่วมกับการสูญเสียความสนใจหรือความเพลิดเพลินในสิ่งที่เคยชอบ

อีกจุดที่ช่วยแยกแยะได้คือ ภาวะซึมเศร้าจะกระทบการใช้ชีวิตประจำวันอย่างชัดเจน ท่านอาจละเลยการดูแลตัวเอง ไม่อยากอาบน้ำแต่งตัว ไม่ยอมทานยาตามเวลา หรือถอยห่างจากผู้คนจนแทบไม่ออกจากห้อง เมื่อความเศร้าเริ่มทำให้ท่านทำสิ่งที่เคยทำได้ในแต่ละวันไม่ได้ นั่นคือสัญญาณว่าควรให้แพทย์ช่วยประเมิน

หากคุณไม่แน่ใจว่าสิ่งที่เห็นเป็นความเศร้าตามปกติหรือเป็นภาวะที่ต้องดูแล หลักง่าย ๆ คือสังเกตว่าอาการอยู่นานเกินสองสัปดาห์หรือไม่ และกระทบการใช้ชีวิตของท่านมากเพียงใด หากเข้าข่ายทั้งสองอย่าง การพาไปปรึกษาแพทย์ถือเป็นทางที่ปลอดภัยกว่าการรอดูไปก่อน

สัญญาณที่ลูกหลานมักมองข้าม

เพราะภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุไม่ค่อยแสดงออกเป็นน้ำตา ลูกหลานจึงมักมองข้ามสัญญาณที่แท้จริง สัญญาณเหล่านี้มักค่อย ๆ ปรากฏอย่างเงียบ ๆ จนดูเหมือนเป็นเพียงนิสัยที่เปลี่ยนไปตามวัย การรู้จักสัญญาณที่พบบ่อยจะช่วยให้คุณสังเกตได้ทันท่วงทีมากขึ้น

การถอยห่างและการเก็บตัว ท่านอาจปฏิเสธการไปงานที่เคยไป ไม่อยากรับโทรศัพท์ ไม่อยากเจอเพื่อนหรือญาติ และใช้เวลาอยู่ในห้องคนเดียวมากขึ้นเรื่อย ๆ ครอบครัวมักตีความว่าท่านแค่อยากพักผ่อน แต่การถอยห่างที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องเป็นสัญญาณที่ควรใส่ใจ

อาการทางกายที่หาสาเหตุไม่พบ ผู้สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร้าจำนวนมากบ่นเรื่องปวดหัว ปวดหลัง ปวดตามตัว แน่นท้อง หรืออ่อนเพลีย ทั้งที่ตรวจร่างกายแล้วไม่พบความผิดปกติชัดเจน อาการทางกายเหล่านี้เป็นจริงสำหรับท่าน ไม่ใช่การเรียกร้องความสนใจ และอาจเป็นวิธีที่จิตใจแสดงความทุกข์ออกมาเมื่อท่านไม่คุ้นกับการพูดถึงอารมณ์โดยตรง

ความหงุดหงิดและอารมณ์ที่เปลี่ยนไป ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุบางครั้งไม่ได้ออกมาเป็นความเศร้า แต่ออกมาเป็นความหงุดหงิด โมโหง่าย หรือบ่นมากกว่าเดิม ครอบครัวอาจรู้สึกว่าท่านขี้บ่นหรือเอาแต่ใจ ทั้งที่จริงแล้วท่านกำลังทุกข์อยู่ข้างใน

การสูญเสียความสนใจ สิ่งที่เคยทำให้ท่านมีความสุข ไม่ว่าจะเป็นการดูละคร ทำสวน เล่นกับหลาน หรือไปวัด กลับไม่ดึงดูดท่านอีกต่อไป ท่านอาจพูดว่าทำไปก็เท่านั้น หรือไม่มีแรงจะทำ การสูญเสียความเพลิดเพลินนี้เป็นหนึ่งในสัญญาณหลักของภาวะซึมเศร้า

การเปลี่ยนแปลงของการนอน การกิน และพลังงาน ท่านอาจนอนไม่หลับ ตื่นกลางดึกบ่อย หรือตื่นเช้ามากผิดปกติ บางท่านกลับนอนมากเกินไป เบื่ออาหารจนน้ำหนักลด หรือรู้สึกไม่มีเรี่ยวแรงทำอะไรทั้งวัน บางครั้งอาจมีการพูดช้าลง คิดช้าลง หรือบ่นว่าความจำแย่ลงร่วมด้วย

ภาวะซึมเศร้ากับภาวะสมองเสื่อม สองสิ่งที่มักสับสนกัน

ครอบครัวจำนวนมากกังวลว่า เมื่อคุณพ่อคุณแม่เริ่มหลงลืม คิดช้า หรือไม่มีสมาธิ นั่นอาจหมายถึงภาวะสมองเสื่อม แต่ในความเป็นจริง ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุก็ทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้ ทั้งความจำที่ดูแย่ลง การคิดที่ช้าลง และความสนใจที่ลดลง จนบางครั้งแยกจากกันได้ยากเมื่อมองเพียงผิวเผิน

มีข้อสังเกตบางอย่างที่ช่วยแยกแยะได้ในเบื้องต้น ในภาวะซึมเศร้า อาการมักเกิดขึ้นค่อนข้างเร็วในช่วงเวลาเป็นสัปดาห์หรือไม่กี่เดือน และท่านมักรู้ตัวว่าความจำหรือสมาธิของตัวเองแย่ลง จึงบ่นถึงเรื่องนี้บ่อย ส่วนในภาวะสมองเสื่อม อาการมักค่อยเป็นค่อยไปอย่างช้า ๆ เป็นปีหลายปี และผู้ที่มีภาวะนี้มักไม่ค่อยตระหนักถึงความบกพร่องของตัวเองเท่าไรนัก

อย่างไรก็ตาม การแยกแยะสองภาวะนี้ด้วยตาเปล่าเป็นเรื่องยาก และทั้งสองภาวะสามารถเกิดร่วมกันได้ ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมส่วนหนึ่งก็มีภาวะซึมเศร้าร่วมด้วย การประเมินจึงต้องอาศัยแพทย์ที่เก็บประวัติอย่างละเอียด ตรวจร่างกาย และพิจารณาร่วมกับการตรวจอื่น ๆ ตามความเหมาะสม

เหตุผลที่การแยกแยะนี้สำคัญคือ ภาวะซึมเศร้าเป็นภาวะที่รักษาให้ดีขึ้นได้ หากอาการความจำของท่านมีสาเหตุจากภาวะซึมเศร้า เมื่อได้รับการดูแลที่ตรงจุด ความคิดและความจำก็มีโอกาสฟื้นกลับมาได้ ดังนั้นเมื่อสังเกตว่าท่านมีอาการหลงลืมร่วมกับอารมณ์ที่เปลี่ยนไป สิ่งที่ควรทำคือพาไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง ไม่ใช่ด่วนสรุปไปทางใดทางหนึ่งเอง

อะไรคือปัจจัยเสี่ยงของภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ

ภาวะซึมเศร้าในวัยสูงอายุมักไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่เป็นผลรวมของหลายปัจจัยที่มาบรรจบกัน การเข้าใจปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้ช่วยให้ครอบครัวระแวดระวังเป็นพิเศษในช่วงเวลาที่ท่านเปราะบาง และเตรียมการประคับประคองได้ล่วงหน้า

ปัจจัยด้านสุขภาพกายเป็นเรื่องที่พบบ่อย โรคเรื้อรังหลายอย่าง เช่น โรคหลอดเลือดสมอง โรคหัวใจ โรคพาร์กินสัน เบาหวาน หรือภาวะที่มีอาการปวดเรื้อรัง ล้วนเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้า การเจ็บป่วยที่ทำให้ท่านช่วยตัวเองได้น้อยลงหรือต้องพึ่งพาผู้อื่น ก็ส่งผลต่อความรู้สึกมีคุณค่าในตัวเองด้วย

ปัจจัยด้านการสูญเสียและความโดดเดี่ยวก็สำคัญไม่แพ้กัน การสูญเสียคู่ชีวิตหรือคนใกล้ตัว การเกษียณจากงานที่เคยเป็นตัวตน การย้ายออกจากบ้านที่อยู่มานาน หรือการที่ลูกหลานมีเวลาให้น้อยลง ทำให้ผู้สูงอายุจำนวนมากต้องเผชิญความเหงาและความรู้สึกว่าตัวเองไม่จำเป็นอีกต่อไป ความโดดเดี่ยวทางสังคมเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ชัดเจนของภาวะซึมเศร้า

นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นที่ควรรู้ ผู้ที่เคยมีภาวะซึมเศร้ามาก่อนในชีวิตมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ ยาบางชนิดที่ใช้รักษาโรคทางกายก็อาจมีผลต่ออารมณ์ และการดื่มสุราเพื่อกล่อมความทุกข์ก็ยิ่งทำให้ภาวะซึมเศร้าแย่ลง การที่ท่านมีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าท่านจะต้องมีภาวะซึมเศร้าแน่นอน แต่หมายความว่าครอบครัวควรใส่ใจสังเกตเป็นพิเศษ

ครอบครัวช่วยได้อย่างไร

เมื่อสงสัยว่าคุณพ่อคุณแม่อาจมีภาวะซึมเศร้า สิ่งที่ครอบครัวทำได้มีคุณค่ามาก แม้จะไม่ใช่การรักษาทางการแพทย์โดยตรง การประคับประคองที่ดีจากคนในบ้านช่วยให้ท่านรู้สึกว่ายังมีคนเข้าใจและไม่ได้เผชิญสิ่งนี้อยู่คนเดียว

เริ่มจากการรับฟังโดยไม่รีบตัดสินหรือรีบแก้ ลองหาจังหวะที่เงียบสงบ นั่งลงข้างท่าน และเปิดบทสนทนาด้วยความนุ่มนวล เช่น บอกท่านว่าระยะนี้สังเกตว่าท่านดูไม่ค่อยสดใส แล้วถามว่ามีอะไรอยากเล่าให้ฟังไหม สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงคือคำพูดที่ดูเหมือนให้กำลังใจแต่กลับทำให้ท่านรู้สึกว่าความทุกข์ของตัวเองไม่สำคัญ เช่น การบอกให้คิดบวก หรือบอกว่าคนอื่นยังลำบากกว่า การยอมรับความรู้สึกของท่านตามจริงมีพลังมากกว่าการพยายามปลอบให้หาย

ช่วยประคองให้ท่านยังมีกิจวัตรและการเชื่อมต่อกับผู้คน ภาวะซึมเศร้ามักทำให้ท่านไม่อยากทำอะไรเลย แต่การถอยห่างยิ่งทำให้อาการแย่ลง ครอบครัวช่วยได้ด้วยการชวนท่านทำกิจกรรมเล็ก ๆ ที่ไม่กดดัน เช่น เดินเล่นในบ้านด้วยกัน นั่งทานข้าวพร้อมหน้า หรือพาออกไปรับแสงแดดยามเช้า โดยเน้นที่การได้อยู่ด้วยกันมากกว่าผลลัพธ์ การออกกำลังกายเบา ๆ และการได้พบปะผู้คนสม่ำเสมอเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยดูแลสุขภาพใจได้

ดูแลพื้นฐานทางกายที่ส่งผลต่อใจ ช่วยให้ท่านทานอาหารครบมื้อ นอนหลับเป็นเวลา และทานยาประจำตัวอย่างสม่ำเสมอ เพราะการนอนที่ไม่ดีและสุขภาพกายที่ทรุดลงยิ่งทำให้อารมณ์แย่ลง และที่สำคัญคือควรช่วยกันดูแลให้บ้านปลอดภัย เก็บของมีคมหรือยาที่อาจเป็นอันตรายไว้ในที่เหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อท่านกำลังอยู่ในภาวะเปราะบาง

ขณะเดียวกัน ครอบครัวเองก็ไม่ควรแบกเรื่องนี้ไว้คนเดียวจนเหนื่อยล้า การดูแลคนที่มีภาวะซึมเศร้าต้องใช้ทั้งความอดทนและพลังใจ การพูดคุยแบ่งเบากันในหมู่พี่น้อง และการยอมรับว่าบางเรื่องต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญ เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลที่ยั่งยืน

เมื่อไรควรพาไปพบแพทย์ และภาวะนี้รักษาได้

ความรักและความเข้าใจของครอบครัวเป็นรากฐานที่สำคัญ แต่ภาวะซึมเศร้าเป็นภาวะทางการแพทย์ที่ควรได้รับการประเมินและดูแลโดยแพทย์ หากคุณพ่อคุณแม่มีอาการเศร้าหรือสูญเสียความสนใจต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ มีอาการที่กระทบการใช้ชีวิตประจำวัน หรือมีอาการทางกายที่หาสาเหตุไม่พบร่วมกับอารมณ์ที่เปลี่ยนไป สิ่งเหล่านี้คือสัญญาณว่าถึงเวลาควรพาไปปรึกษาแพทย์

การพาไปพบแพทย์ไม่จำเป็นต้องเริ่มที่จิตแพทย์เสมอไป คุณสามารถเริ่มจากแพทย์ที่ดูแลโรคประจำตัวของท่านอยู่แล้ว หรือแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป เพื่อให้ช่วยประเมินเบื้องต้น ตรวจหาสาเหตุทางกายที่อาจทำให้เกิดอาการคล้ายกัน เช่น ภาวะไทรอยด์ผิดปกติหรือผลจากยาบางชนิด แล้วจึงพิจารณาส่งต่อผู้เชี่ยวชาญตามความเหมาะสม การเล่าอาการที่สังเกตเห็นให้แพทย์ฟังอย่างละเอียดจะช่วยให้การประเมินแม่นยำขึ้น

ข่าวดีที่อยากให้ครอบครัวยึดไว้คือ ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุเป็นภาวะที่รักษาให้ดีขึ้นได้ในคุณพ่อคุณแม่ส่วนใหญ่ แนวทางการดูแลมีหลายรูปแบบ ทั้งการพูดคุยบำบัดทางจิตใจ การปรับวิถีชีวิตและสิ่งแวดล้อม และการใช้ยาในรายที่แพทย์พิจารณาว่าเหมาะสม โดยแพทย์จะเลือกแนวทางให้เหมาะกับสภาพร่างกาย โรคประจำตัว และยาอื่นที่ท่านใช้อยู่ จุดสำคัญคือไม่ควรซื้อยาหรือปรับยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ และการดูแลภาวะซึมเศร้ามักต้องอาศัยเวลาและการติดตามต่อเนื่อง อาการจึงค่อย ๆ ดีขึ้น

แนวทางการดูแลแบบ Yusokh

ที่ Yusokh Care เราดูแลผู้สูงอายุที่บ้านในกรุงเทพมาตลอด 7 ปี และพบว่าสุขภาพใจเป็นเรื่องที่แยกออกจากสุขภาพกายไม่ได้ ผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัว ฟื้นตัวหลังเจ็บป่วย หรือต้องพึ่งพาผู้อื่นมากขึ้น ล้วนมีความเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้า การดูแลที่ดีจึงต้องมองทั้งสองด้านไปพร้อมกัน

ในการดูแลแต่ละวัน ผู้ดูแลที่ผ่านการฝึกอบรมของเราไม่ได้สังเกตเพียงอาการทางกาย แต่ยังบันทึกอารมณ์ การนอน การทานอาหาร และการมีส่วนร่วมในกิจกรรม ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญของสุขภาพใจ เมื่อทีมพยาบาลเห็นการเปลี่ยนแปลงที่น่ากังวล เช่น ท่านเก็บตัวมากขึ้นหรือเบื่ออาหารต่อเนื่อง เราจะแจ้งครอบครัวและแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ เพื่อให้ภาวะที่ซ่อนอยู่ได้รับการดูแลแต่เนิ่น ๆ

นอกจากการเฝ้าสังเกต ผู้ดูแลของเรายังช่วยประคองให้คุณพ่อคุณแม่ยังมีกิจวัตรที่สม่ำเสมอ ได้ทำกิจกรรมที่ท่านพอใจ และมีคนที่พูดคุยรับฟังอยู่เคียงข้าง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยประคองสุขภาพใจในชีวิตประจำวัน โดยทำงานร่วมกับแผนการรักษาของแพทย์ ไม่ใช่ทดแทนการดูแลทางการแพทย์

หากคุณกำลังกังวลว่าคุณพ่อคุณแม่อาจมีภาวะซึมเศร้าและไม่แน่ใจว่าควรเริ่มจากตรงไหน การพูดคุยกับทีมของเราเพื่อประเมินสถานการณ์เบื้องต้น ก็เป็นจุดตั้งต้นที่ช่วยให้ภาพการดูแลชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่มีข้อผูกมัด

สิ่งที่อยากให้คุณจดจำกลับไป

ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุไม่ใช่เรื่องปกติของการแก่ตัว และไม่ใช่ความอ่อนแอที่ควรอดทนเก็บไว้เงียบ ๆ มันคือภาวะทางสุขภาพที่พบบ่อย มักซ่อนอยู่หลังอาการทางกาย ความหงุดหงิด หรือการถอยห่าง และเป็นภาวะที่รักษาให้ดีขึ้นได้เมื่อได้รับการดูแลที่เหมาะสม

สิ่งที่ครอบครัวทำได้คือการสังเกตการเปลี่ยนแปลงที่ต่อเนื่องของคุณพ่อคุณแม่ รับฟังท่านด้วยความเข้าใจ ช่วยประคองให้ท่านยังเชื่อมต่อกับผู้คนและกิจวัตร และพาไปพบแพทย์เมื่ออาการเข้าข่าย การปรึกษาแพทย์แต่เนิ่น ๆ ไม่ใช่การมองท่านในแง่ลบ แต่เป็นการเปิดทางให้ท่านได้กลับมามีความสุขในบั้นปลายชีวิตอีกครั้ง

และในวันที่อาการดูหนักหน่วงเกินกว่าครอบครัวจะรับมือตามลำพัง โปรดจำไว้ว่าการยื่นมือขอความช่วยเหลือ ไม่ว่าจากแพทย์ สายด่วนสุขภาพจิต 1323 หรือทีมดูแลมืออาชีพ คือก้าวที่เข้มแข็ง เพราะเป้าหมายที่แท้จริงคือการให้คุณพ่อคุณแม่ได้ใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพและมีศักดิ์ศรี โดยมีคนที่รักท่านอยู่เคียงข้างตลอดเส้นทาง